Prawidłowe nawyki podczas treningu czystości
Jak wspierać dzieci podczas trwającego treningu czystości oraz jak postępować w przypadku pojawiających się problemów z czynnościami fizjologicznymi (mikcji i defekacji).
Drogi rodzicu, aby efektywnie przeprowadzić z dzieckiem trening czystości fizjologicznych, ważne jest abyś zapoznał się z ewentualnymi czynnikami utrudniającymi przebycie procesu treningu czystości przez Twoje dziecko.
Moczenie nocne u większości dzieci nie jest konsekwencją zaburzeń emocjonalnych. To właśnie utrzymujące się moczenie nocne jest powodem pojawienia się problemów emocjonalnych u dziecka. Tak więc rozpoznanie moczenia nocnego uwarunkowanego zaburzeniami emocjonalnymi można postawić dopiero po wykluczeniu przyczyn organicznych moczenia anatomicznych bądź czynnościowych. U około 20% dzieci z moczeniem nocnym współwystępują różnego rodzaju zaburzenia psychiczne nie układające się jednak spójny zespół zaburzeń, który można by uznać za charakterystyczny dla moczenia nocnego. Niezależnie od rodzaju i etiologii, mimowolne oddawanie moczu wywiera niekorzystny wpływ na rozwój psychiki dziecka. Niezwykle ważne jest to, że nasilenie problemów psychicznych i emocjonalnych wyraźnie narasta z czasem trwania choroby oraz zaburza funkcjonowanie pozostałych członków rodziny. Przypadłość ta z reguły nie zagraża zdrowiu fizycznemu lecz należy dążyć do ustalenia przyczyn moczenia i rozpoczęcia postępowania najwłaściwszego dla danego dziecka.
Moczenie nocne pojawia się około 3 razy w tygodniu lub okresowo, mimowolnie i bezwiednie w czasie snu przez dziecko które ukończyło 5 rok życia.
Można wyróżnić dwa rodzaje przyczyn moczenia nocnego:
1. Pierwotne czyli, nie towarzyszą jemu inne objawy chorobowe i jest ono najczęściej występującą postacią. Zazwyczaj ustępuje wraz z wiekiem dziecka.
2. Wtórne czyli, moczenie nocne określane jako wieloobjawowe, rozpoznaje się wówczas gdy towarzyszą mu inne objawy ze strony układu moczowego bądź innych narządów.
Przyczyny moczenia nocnego (pierwotne/wtórne):
– nadmierna podaż płynów w godzinach wieczornych,
– opóźniony rozwój psychoruchowy,
– zbyt mała pojemność czynnościowa pęcherza,
– niestabilność mięśnia wypieracza występująca tylko podczas snu,
– opóźnione dojrzewanie prawidłowej kontroli nadczynności pęcherza – towarzyszą temu często objawy opóźnionego rozwoju neurologicznego. Dziecko przejawia niezgrabne ruchy, zaburzenia koordynacji ruchowej i percepcji,
– zaburzenia snu, trudności z wybudzaniem się,
– opóźnienie wdrażania nawyków higienicznych,
– wady pęcherza moczowego,
– zakażenia nawracające układu moczowego,
– uporczywe zaparcia,
– zaburzenia emocjonalne,
– opóźnione dojrzewanie prawidłowej kontroli nadczynności pęcherza – towarzyszą temu często objawy opóźnionego rozwoju neurologicznego. Wady anatomiczne układu moczowego, nieprawidłowa czynność tylnej zastawki moczowodu, zniekształcenie proksymalnego odcinka układu moczowo-płciowego,
– infekcja układu moczowego na przykład powikłania nieprawidłowościami strukturalnymi,
– cukrzyca młodzieńcza, moczówka prosta, niedokrwistość sierpowata, skaza sierpowa komórkowa, padaczka, uszkodzenia rdzenia kręgowego, uszkodzenia nerwów obwodowych, guzy płata czołowego,
– niski wzrost, zaburzenia wydzielania hormonu wzrostu i zahamowanie wydzielanie wazopresyny,
– zespół bezdechu nocnego – najczęściej spowodowany przerostem migdałków.
– alergia pokarmowa.
Kolejnym problemem pojawiającym się u dzieci – utrudniającym trwający trening czystości jest moczenie mimowolne nieorganiczne – psychogenne.
Pojawia się wówczas nieplanowane oddawanie moczu, zarówno podczas dnia i nocy, o patologicznym charakterze w stosunku do rozwoju psychicznego i niemające związku z organicznymi zaburzeniami kontroli pęcherza moczowego lub zaburzeniami neurologicznymi, napadami padaczki lub wadami anatomicznymi układu moczowego. Zaburzenie to może występować od urodzenia lub pojawiać się po okresie nabycia kontroli nad funkcją pęcherza. Może również, choć nie musi, być związane z szerszymi zaburzeniami emocjonalnymi lub zachowania.
Najczęściej pojawiające się przyczyny środowiskowe – zewnętrze:
– niekonsekwentny styl uczenia opanowania kontroli nad pęcherzem moczowym – dezorganizacja rodziny, np. matka współpracująca ojciec nie.
– trudne warunki socjalne – przeludnienie rodziny, instytucje społeczne domy dziecka,
– zaburzenia emocjonalne, zaburzenia psychiczne, zaburzenia zachowania,
– przeżycie wydarzenia stresogennego – rozpad rodziny, zmiana miejsca zamieszkania, pobyt w szpitalu, odseparowanie od matki, narodziny młodszego rodzeństwa i inne trudne sytuacje dla dziecka.
Nieleczone schorzenie może powodować u dziecka wiele zaburzeń psychicznych. Dzieci często mają wobec rodziców poczucie winy, lęk przed oceną ze strony środowiska, wycofują się z życia społecznego, nie nocują poza domem, mają obniżone poczucie własnej wartości czują się inne od swoich rówieśników, poniżone, upokorzone.
Jeżeli wykluczymy wyżej wymienione czynniki wpływające na proces oddawania moczu i wypróżniania się u dziecka, wówczas należy przestrzegać niniejszych zasad.
Zasady obowiązujące podczas realizacji treningu czystości – dla dzieci do 5 roku życia
– Należy upewnić się czy dziecko potrafi naśladować zachowania i czynności innych osób w minimalnym zakresie.
– Dziecko powinno kojarzyć toaletę z miejscem przyjemnym.
– Jeżeli rodzic zauważy, że dziecko swoim zachowaniem zakomunikuje potrzebę fizjologiczną wysadzamy dziecko i wynagradzamy (słownie) za wypróżnianie.
– Podczas wypróżniania się zadbajmy o komfort psychiczny i fizyczny – nogi powinny być oparte o podłogę, a deska wygodna.
– Nagrodą za wypróżnienie może być – okrzyk radości, bicie brawa, poczęstowanie czymś ulubionym – bardzo sporadycznie.
– Podczas czynności w toalecie, rodzic stale jest przy dziecku nie odstępuje go ani na chwilę.
– Jeżeli dziecko nie daje żadnych komunikatów, sygnałów, wówczas należy regularnie je wysadzać co dwie godziny na 10 minut.
– Dziecko nie może nosić pieluch.
– Dziecko powinno kojarzyć czynność wypróżniania się ze słowami „siku”, „kupa”.
Jeżeli podczas treningu czystości dziecko wypróżni się w bieliznę możemy zastosować procedurę hiperkorekcji:
· Dość stanowczo pokazujemy niezadowolenie dziecku mówiąc – „brzydko zrobiłeś nie wolno robić kupy w majtki”.
· Ściągamy z nim zanieczyszczone majtki – dziecko musi czuć, że „brzydko pachną”.
· Dziecko z pomocą dorosłego powinno zanieść majtki do kosza z brudną bielizną.
· Po wypróżnieniu w bieliznę dziecko nie powinno być nagradzane przez minimum 10 minut w żaden sposób – nie krzyczymy ale nie okazujemy zadowolenia. Procedurę hiperkorekcji powtarzamy do skutku i konsekwentnie.
Program antyzaparciowy treningu czystości
– Konieczna jest analiza metod wychowawczych rodziców. Obydwoje rodzice muszą angażować się w pomoc dziecku.
– Należy upewnić się i w razie potrzeby zdiagnozować czy dziecko jest nadwrażliwe na ból, dotyk i zapach, czy nie ma zaburzeń przetwarzania integracji sensorycznej.
– Ważna jest dieta odpowiednia, ruch, zabawa na świeżym powietrzu.
– Dziecko nie powinno kojarzyć defekacji z karą, przymusem czy bólem.
– Należy korzystać z jednej i tej samej toalety bezwzględnie.
– Należy stworzyć atmosferę bezpieczeństwa.
– Toaleta powinna kojarzyć się dziecku z ulgą i przyjemnością.
– Nie wolno przejmować się niepowodzeniami dziecka – okazywać przy dziecku negatywnych emocji.
– Można wykorzystywać (za zgodą terapeuty) masaż karku i kręgosłupa od góry ku dołowi – uciskanie, pocieranie i ugniatanie ruchami okrężnymi ku dołowi.
– Istotne jest o przestrzeganiu w ciągu dnia stałej pory na toaletę.
– Bardzo ważne jest aby dziecko nie wędrowało z nocnikiem w różne miejsca podczas treningu defekacyjnego.
– Ważny jest dobry, stały kontakt przynajmniej z jedną z osób z rodziny lub stałym opiekunem.
– Zwracamy uwagę na to, co sygnalizuje dziecko wytrwale i cierpliwie.
– Nie stawiajmy wygórowanych wymagań. W obecności dziecka wyrażajmy emocje w akceptowalny sposób, używajmy adekwatnych słów do sytuacji.
– Nie sugerujmy pampersów.
Trening defekacyjny może trwać nawet ponad trzy miesiące, aby doprowadzić do wykształcenia odruchu a następnie nawyku defekacyjnego. Podczas trwania całego treningu niezbędna jest konsekwencja cierpliwość i zachowanie spokoju.
L., Popek, 2011. Psychiatria dzieci i młodzieży. Warszawa: PZWL.
http://www.przeglad-urologiczny.pl/artykul.1183.
Opracowała: Jagoda Derewiecka psycholog, psycholog dzieci i młodzieży, psychoterapeuta I stopnia poznawczo – behawioralny